Zelfcompassie en Trauma

Als een nare gebeurtenis onze draagkracht te veel overbelast heeft – en in het zenuwstelsel is vast is komen te zitten in de vorm van trauma- dan heeft dit ook een negatief effect op onze relatie met onszelf.
Traumatische gebeurtenissen die niet voldoende verwerkt zijn laten een verstoring achter in het ‘ vecht, vlucht, bevriezings- en ineenstorting systeem’ van het zenuwstelsel, waardoor iemand makkelijker in een een soort van innerlijke alarmtoestand terecht komt, en minder in een toestand van openheid en nieuwsgierigheid verkeert.
Vervolgens worden emoties die samenhangen met de traumatische gebeurtenis uit de bewuste beleving gehouden omdat de heftigheid van deze emoties anders te overweldigend is.
In andere woorden, deze emoties worden onderdrukt. De standaard psychische instelling verschuift dan meer naar overleven in plaats van vol in het leven staan.

Trauma wat in verband staat met nare gebeurtenissen uit de kindertijd presenteert zichzelf vaak in de vorm van een kritische innerlijke stem, zelfveroordeling en vijandigheid naar jezelf of naar bepaalde delen van jezelf, en soms ook in de vorm van gedrag waarmee je jezelf kan beschadigen.

Een ingang om te herstellen van trauma is het bewandelen van een pad van zelfcompassie, een pad van vriendelijkheid naar jezelf. Compassie betekent ‘meevoelen met’ en ‘bewogen worden door’ de ervaring van iemand anders. Dit ‘meevoelen met’ en ‘bewogen worden door’ roept ook een reactie op in onszelf waarin we ervaren dat we ons met die ander willen verbinden vanuit vriendelijkheid.
Als compassie  voortkomt in reactie op het lijden van iemand anders dan willen we uitreiken, ondersteuning en hulp bieden vanuit vriendelijkheid.
Deze zelfde intentie van ondersteuning en warmte kunnen we ook voor onszelf voelen als we compassie met onszelf hebben. En op dezelfde manier kunnen we zelfcompassie voelen in reactie op de pijn en het lijden wat samenhangt met onze eigen onverwerkte levenservaringen.

We hebben allemaal wel in meerdere of in mindere mate ervaringen opgedaan waarin geen of onvoldoende rekening werd gehouden met onze natuurlijke behoeften. Daarnaast  hebben we ook allemaal, tijdens het socialisatie proces waarmee we binnen onze maatschappelijke context zijn geplaatst, in meerdere of in mindere mate delen van onze autonomie op moeten geven. Ook deze processen vertalen zich in kritische innerlijke stemmen, zelfveroordeling en gedrag wat soms ondersteunend en liefdevol naar jezelf is.

Vervelend is dat ook deze ervaringen zich vertalen in een standaard instelling van overleven. Het goede nieuws is dat ook in deze situaties het bewandelen van een pad van zelfcompassie en vriendelijkheid naar jezelf een sleutel kan zijn naar het verwerken en integreren van deze onaangename levenservaringen, waarmee je standaard overlevingsinstelling meer verschuift naar vol in het leven staan.

Zelfcompassie naar je eigen traumatische en andere negatieve levenservaringen vertaalt zich in een intentie om vanuit warmte en vriendelijkheid om te gaan met je eigen lijden en pijn.

Zelfcompassie stimuleert een ‘staat van zijn’ waarin je ervaart dat je veilig bent bij jezelf. Je kunt makkelijker open zijn naar jezelf, je ervaart gevoelens van liefde en warmte. Je voelt je gesteund, geliefd, begrepen en geaccepteerd door jezelf. De standaard levensinstelling verschuift dan van overleven naar vol in het leven staan, en hiervan genieten.

Zelfcompassie opent tegelijkertijd ook weer de toegang tot de uit de eigen beleving gehouden emoties, de onderdrukte, weggeslikte en onder het vloerkleed geschoven pijnlijke, beangstigende en overige nare emoties die samenhangen met het trauma of met de nare levenservaring. De uitdaging is dan om deze emoties te leren verdragen vanuit een liefdevolle houding naar jezelf. Herstel van trauma omvat, naast het aanleren van nieuw ondersteunend gedrag en het focussen op je krachten, ook het verwerken van moeilijke herinneringen en emotionele pijn. Zelfcompassie ondersteunt beide aspecten van dit herstel.

Zelfcompassie en het Innerlijk Kind

Onze persoonlijkheid ontwikkelt zich in de loop van ons leven en wordt opgebouwd uit persoonsgebonden eigenschappen, of karaktertrekken, in combinatie en interactie met de omgeving waarin we opgroeien en de levensgebeurtenissen die we meemaken. Hieruit ontstaat een veelheid in de gelaagdheid van wie wij zijn en hoe we ons gedragen, afhankelijk van de steeds wisselende omstandigheden waarin we ons bevinden.
Persoonlijkheid is niet één dimensionaal maar omvat verschillende, soms met elkaar in tegenspraak zijnde, aspecten.
Binnen de schematherapie wordt dit onderkend en wordt de metafoor van innerlijke stemmen gebruikt:  We hebben binnen in ons zelf een grote verscheidenheid van uiteenlopende  deelpersoonlijkheden, zoals bijvoorbeeld een innerlijke criticus, een verzorgende ouder, een verwaarlozende ouder, een speels en blij kind, een angstig kind, een gezonde volwassene, en een straffende ouder.
In verschillende situaties zullen verschillende innerlijke stemmen als het ware aan het roer staan en ons gedrag bepalen.
Bij het uit de beleving houden van negatieve of overweldigende emoties die samenhangen met nare levenservaringen of trauma kunnen deze stemmen een belangrijke rol spelen.
Dit doen ze door op de één of andere manier je aandacht af te leiden van de onderdrukte en weggestopte emoties. Een tactiek die hier goed bij werkt is zorgen dat je fysiek, emotioneel, psychische en mentaal niet ontspant. Eigenlijk door het ‘vecht, vlucht, bevriezing- en ineenstorting systeem’ aan te laten staan waardoor je niet in de ontspannen, explorerende, creatieve staat van zijn komt.
Een staat van zijn waarbij je te druk bent om stil te staan bij wat je van binnen op een dieper niveau voelt en ervaart. Op deze manier blijft het trauma in stand. Een innerlijke criticus, een straffende ouder, een perfectionistische volwassene, of een verwaarlozende ouder kunnen allemaal meehelpen om vooral niet te ontspannen en beschermen je daarmee tegen het bewust ervaren van nare emoties uit je kindertijd.

Bij onverwerkte nare gebeurtenissen of trauma uit onze jeugd zijn er in het heden nog steeds innerlijke delen die dit toen meegemaakt hebben en hier nu nog last van hebben. Een veelgebruikte metafoor hiervoor is de term ‘het innerlijk kind’. Een andere term die hier veel op lijkt is ‘de jongere jij’. Met  ‘de jongere  jij’, of ‘het innerlijk kind’ wordt diegene bedoeld die de nare of traumatische jeugdervaring heeft meegemaakt. Bij het verwerken van trauma en andere nare levenservaringen is het belangrijk om met dit deel te werken en vanuit de jij van nu, de volwassene van nu, de pijn die dit kind heeft ervaren te erkennen vanuit een liefdevolle en ondersteunende betrokkenheid bij dit (innerlijke) kind.

In het verleden heeft het je in sommige situaties ontbroken aan voldoende ondersteuning, anders had je de gebeurtenissen vrijwel zeker beter kunnen verwerken. En ook al kunnen we het verleden niet veranderen, we kunnen de emotionele en mentale betekenis van de herinneringen aan de gebeurtenissen uit het verleden wel veranderen.
Hierbij is van belang dat we eigenlijk niet zo zeer last hebben van de gebeurtenis zelf, maar last hebben van de herinnering hieraan en het gebrek aan voldoende adequate ondersteuning in die tijd. En ook al kunnen de betrokkenen van toen dat vaak in het heden niet meer veranderen, wij zelf kunnen dit wel!

Om een gebeurtenis alsnog te verwerken kunnen we gebruik maken van de enorme mogelijkheden en kracht van ons voorstellingsvermogen. Zodra iemand zich iets voorstelt voelt het in meerdere of in mindere mate net alsof het ook daadwerkelijk gebeurt. Hiervan kunnen we gebruik maken als we ons voorstellen dat we ons innerlijk kind, die delen die nog onverwerkte pijn met zich meedragen, op een liefdevolle wijze met compassie en vriendelijkheid benaderen. Hiermee wek je dezelfde positieve emoties op die binnen liefdevolle relaties ontstaan, zoals bijvoorbeeld tussen liefhebbende ouders en hun kinderen. Dit opent de mogelijkheid dat jij zelf de rol van liefhebbende ouder kan vervullen voor de gekwetste innerlijke kinderen. En in de warmte en liefde van deze zelfcompassie kunnen ook de nare levenservaringen en trauma’s geheeld worden. Je creëert een zogenoemde ‘herstellende ervaring’ en dit kan je ondersteunen bij het vinden van een oplossing voor de oude pijn.

Zelfcompassie in de praktijk

De volgende korte oefening kan je een ervaring en een idee geven van de mogelijkheden van zelfcompassie. Hierbij is het wel belangrijk om je te bedenken dat voor het verwerken van oude nare ervaringen, en zeker van trauma, het meestal niet voldoende is om hiervoor één keer een korte oefening te doen. Herhaaldelijk oefenen, indien nodig met ondersteuning van een vakbekwame therapeut, zal onderdeel zijn van de meestal wat langere weg van het verwerken van nog vast zittende negatieve levenservaringen en trauma.

Zorg dat je in een fijne en veilige omgeving zit en ga in gedachten terug naar een specifieke ervaring uit je jeugd waarbij je in het heden nog steeds pijnlijke emoties ervaart als je er aan terug denkt.
Neem even de tijd om je deze situatie, of reeks van gebeurtenissen, weer voor te stellen en te ervaren hoe dit toen voor jou voelde, hoe voelde jij je toen als kind? Als je een foto uit die tijd zou zien, wat zou je dan zien in het gezichtsuitdrukking van de jongere jij, de jij van toen, jij als kind. Wat merk je nog meer op?
Neem dan nu de tijd om je te bedenken, of om te voelen, wat jij toen als kind nodig hebt gehad wat er niet voldoende was. Wat had je het meeste nodig als kind?
Stel je voor dat de jongere jij uitspreekt wat deze toen nodig had, waar had de jongere jij het meeste behoefte aan?
Was dat verzorging, bescherming, getroost worden, volledig geaccepteerd worden zoals je bent, of nog iets anders?

Stel je dan nu voor dat de behoeften van de jongere jij wel vervuld zouden worden, bijvoorbeeld doordat de jij van nu de herinnering binnen kan stappen en daar de jongere jij gaat helpen of redden. Of doordat er iemand anders komt helpen.
Dit kan iedereen zijn, ook een fictief iemand, of een dier, alles is mogelijk!
Wie of wat zou de jongere jij uitkiezen om te helpen? En wat zou er dan gebeuren?
Stel je voor dat de huidige jij de jongere jij beschermt, red, troost en liefdevol toespreekt.
Hoe voelt dit van binnen? Hoe is het voor de jongere jij om met compassie en vriendelijkheid benaderd te worden?
Hoe voelt dat emotioneel en in je lichaam?

Als deze oefening je een gevoel van opluchting, ontspanning of vreugde gaf dan zou je deze oefening vaker kunnen doen, ook met andere herinneringen. Als je echter merkte dat het moeilijk voor je was om de jongere jij, het innerlijk kind, met compassie en vriendelijkheid te benaderen, dan kan dit betekenen dat de jij van nu, de huidige jij, nog niet voldoende veiligheid of draagkracht in zichzelf ervaart om werkelijk open te kunnen staan voor de pijn die je als jongere jij ervaren hebt.
Dit kan een uitnodiging zijn om hier meer tijd aan te besteden, al dan niet met de ondersteuning van een therapeut.

Voor het verwerken van trauma uit de kindertijd leggen de meesten van ons een hele weg af.
De uitdaging is om ook voldoende zelfcompassie te hebben voor de tijd die jij hiervoor nodig hebt.

Anderen begeleiden bij zingevingsvragen

Onze opleiding is gericht op het leren begeleiden van mensen bij zingevingsvragen. Hierbij ontdekken mensen welke negatieve kernovertuigingen belemmerend werken, hoe ze de bijkomende emotionele lading en pijn op een gezonde manier kunnen voelen en leren te verdragen. Vanuit de ruimte die dit geeft ontstaan nieuwe kernovertuigingen die tot een zinvoller bestaan leiden.
Zowel bij de studenten tijdens de opleiding als bij de cliënten waar je mee gaat werken worden  levenservaringen ingezet als ingang om diepgaand op onderzoek te gaan naar de persoonlijke diepste waarden en overtuigingen, en als ingang naar het voelen en leren verdragen van hiermee samenhangende emoties.

Wil je meer weten over onze opleiding tot Zielscoach?  Klik dan hier.

LinkedIn
Share